Prostaatvolume & PSA-densiteit
Bereken het prostaatvolume uit drie echo- of MRI-diameters met de ellipsoïdeformule, en leid de PSA-densiteit af. Inclusief drempelwaarden en uitleg bij de uitkomst.
Invoer
Volume
24,7mL
Gewicht
26,0g
PSA-densiteit
0,24ng/mL²
Volume 24,7 mL · PSA-densiteit 0,24 ng/mL²
Een volume van 24,7 mL valt binnen wat je bij een volwassen prostaat zonder noemenswaardige benigne vergroting verwacht (grofweg tot 25 mL). Geschat gewicht 26,0 g.
0,24 ng/mL² is duidelijk verhoogd. In de EAU-route wordt een PI-RADS 3-laesie met een densiteit vanaf ongeveer 0,20 in de regel gebiopteerd in plaats van vervolgd. Vermeld de densiteit daarom expliciet in je verslag.
De ellipsoïdeformule veronderstelt een symmetrische klier. Bij een prominente middenkwab, een asymmetrische contour of na TURP wijkt de schatting af van planimetrie; noteer in die gevallen hoe je gemeten hebt.
Hoe lees je de uitkomst
Er komen twee getallen uit, en ze beantwoorden verschillende vragen. Het volume beschrijft de klier; de densiteit vraagt of het PSA door die klier verklaard wordt of door iets anders.
De formule
Volume (mL) = craniocaudaal × transversaal × anteroposterieur × π/6
π/6 ≈ 0,524, de coëfficiënt voor een prolate ellipsoïde. Vul alle drie de diameters in centimeters in.
PSA-densiteit (ng/mL²) = serum-PSA ÷ prostaatvolume.
Het gewicht in grammen ligt dicht bij het volume in milliliters: prostaatweefsel zit rond 1,05 g/mL.
Wanneer gebruik je hem
- Bij het verslaan van een prostaat-MRI of transrectale echo, waar het volume in elk gestructureerd verslag hoort.
- Bij de vraag of een PI-RADS 3-laesie gebiopteerd moet worden, waar de PSA-densiteit echt gewicht in de schaal legt.
- Bij benigne vergroting, waar het volume de keuze stuurt tussen transurethrale en enucleërende technieken.
- Bij vervolgen in de tijd, waar een consistente meetmethode belangrijker is dan het absolute getal.
⚠️ Valkuilen
- De ellipsoïdeformule veronderstelt symmetrie. Een prominente middenkwab of een grillige contour laat hem afwijken van planimetrie, dat de referentiestandaard blijft.
- Meet de transversale en anteroposterieure diameter op hetzelfde axiale beeld en de craniocaudale op sagittaal; vlakken door elkaar halen is de meest voorkomende bron van verschil tussen beoordelaars.
- MRI-volumes vallen doorgaans iets lager uit dan transrectale echo. Vergelijken over modaliteiten heen zonder dat te vermelden laat een stabiele klier gekrompen lijken.
- De densiteit is niet beter dan het PSA waarmee je rekent. Een PSA na instrumentatie of tijdens prostatitis levert een densiteit op die niets betekent.
Veelgestelde vragen
Wat is de formule voor het prostaatvolume?
Het volume is de craniocaudale, transversale en anteroposterieure diameter met elkaar vermenigvuldigd en daarna met π/6, ongeveer 0,524. Met de diameters in centimeters komt de uitkomst in milliliters.
Wat is een normaal prostaatvolume?
Rond de 25 mL of minder is gebruikelijk voor een volwassen klier zonder benigne vergroting. Het volume neemt toe met de leeftijd; 25 tot 40 mL komt veel voor en geeft vaak geen klachten.
Wat voegt PSA-densiteit toe aan het PSA alleen?
Het corrigeert het PSA voor de hoeveelheid weefsel die het produceert. Een grote benigne klier kan op eigen kracht een verhoogd PSA geven; delen door het volume onderscheidt dat van een kleine klier met hetzelfde PSA, wat veel verdachter is.
Welke drempel voor PSA-densiteit gebruik ik?
0,15 ng/mL² is de klassieke afkapwaarde voor verhoogde verdenking. In de huidige EAU-route is het rond 0,20 ng/mL² dat een PI-RADS 3-laesie doorgaans naar biopsie doet kantelen in plaats van vervolgen.
Geven MRI en echo hetzelfde volume?
Niet precies. MRI-metingen vallen iets lager uit dan transrectale echo. Blijf voor vervolgonderzoek bij één modaliteit en één meetmethode, en vermeld welke je gebruikt hebt.
Literatuur
📄Benson MC, et al. Prostate specific antigen density: a means of distinguishing benign prostatic hypertrophy and prostate cancer. J Urol. 1992;147(3 Pt 2):815–816.
📄Terris MK, Stamey TA. Determination of prostate volume by transrectal ultrasound. J Urol. 1991;145(5):984–987.
📄Turkbey B, et al. Prostate Imaging Reporting and Data System Version 2.1. Eur Urol. 2019;76(3):340–351.
📄EAU Guidelines on Prostate Cancer, huidige editie.↗Deze rekentool ondersteunt de beoordeling van een zorgverlener en vervangt die niet. Controleer de uitkomst altijd tegen je eigen metingen en de geldende richtlijn.
Andere calculators
Ontwikkel jezelf en anderen.
Archiveer, annoteer en presenteer je eigen casuïstiek met Radiology Casebook. Gratis.
Begin nu